{"id":7027,"date":"2018-08-15T10:33:43","date_gmt":"2018-08-15T08:33:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/?page_id=7027"},"modified":"2018-08-15T10:58:28","modified_gmt":"2018-08-15T08:58:28","slug":"pietnowanie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/?page_id=7027","title":{"rendered":"Pi\u0119tnowanie"},"content":{"rendered":"

Ewa Kantowicz „Przeciw stereotypizacji. Ludzka twarz pi\u0119tna w uj\u0119ciu Ervinga Goffmana”<\/em>, fragm. W: Ewa Kantowicz, Anna Leszczy\u0144ska-Rejchert „Stereotypy w pedagogice, pracy socjalnej i resocjalizacji”<\/em>; AKAPIT, Toru\u0144 2012<\/p>\n

Historia i r\u00f3\u017cne oblicza pi\u0119tna<\/strong><\/span><\/h3>\n

Historia pi\u0119tna si\u0119ga czas\u00f3w przednowo\u017cytnych i wczesnonowo\u017cytnych, kiedy to pi\u0119tno spo\u0142eczne dotyczy\u0142o os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 tym, co w kulturze chrze\u015bcija\u0144skiej stanowi\u0142o tabu (np. kata, grabarza, lichwiarza). Drug\u0105 grup\u0119 nosicieli pi\u0119tna tworzyli ludzie znajduj\u0105cy si\u0119 na tle hierarchii spo\u0142ecznej (np. prostytutki, karczmarze, hazardzi\u015bci, w\u0142\u00f3cz\u0119dzy, \u017cebracy, b\u0142a\u017ani). Trzecia wi\u0105za\u0142a si\u0119 z r\u00f3\u017cnic\u0105 etniczn\u0105, religijn\u0105, a stanowili j\u0105 kolorowi, innowiercy, czy \u017bydzi1<\/sup>. Cz\u0119sto w czasach \u015aredniowiecza osoby pi\u0119tnowane posiada\u0142y dodatkowo oznaki wykluczenia (np. prostytutkom malowano w\u0142osy na \u017c\u00f3\u0142to, nak\u0142adano spiczaste czapki czarownicom, a tr\u0119dowatym przyczepiano dzwonki). O ile wspomniane elementy stroju mia\u0142y ostrzega\u0107 przed moralnym niebezpiecze\u0144stwem, uosobionym przez napi\u0119tnowanych, o tyle zadaniem teologii by\u0142o opracowanie uzasadnie\u0144 dla ich segregacji. Ksi\u0119ga Powt\u00f3rzonego Prawa (28, 27, 35) jako pierwszy tekst judeochrze\u015bcija\u0144skiego kr\u0119gu kulturowego \u0142\u0105czy fizyczn\u0105 skaz\u0119 z przekle\u0144stwem, a Ksi\u0119ga Kap\u0142a\u0144ska (21) zakazuje, by ci, kt\u00f3rzy nosz\u0105 jakiekolwiek cielesne pi\u0119tno, zbli\u017cali si\u0119 do sacrum2<\/sup>. Teologia wczesnonowo\u017cytna razem z fizjonomik\u0105 utrwalaj\u0105 stare skojarzenia pi\u0119tna ci\u0105\u017c\u0105cego na \u017bydach ze zbrodni\u0105 Kaina i zab\u00f3jstwem Chrystusa. Podobnie ras\u0119 czarn\u0105 \u0142\u0105czy si\u0119 z\u00a0wyst\u0119pkiem Chama, a homoseksualist\u00f3w z Sodomitami3<\/sup>. Tak wi\u0119c z\u0142o\u017cona, i kulturowo ewoluuj\u0105ca etymologia pi\u0119tna ma swoje wielorakie uzasadnienia.<\/p>\n

Termin pi\u0119tno<\/strong><\/span> i jego synonimy skrywaj\u0105 w sobie podw\u00f3jn\u0105 perspektyw\u0119 uzale\u017cnion\u0105 od tego, czy nosiciel pi\u0119tna uwa\u017ca, \u017ce jego inno\u015b\u0107 jest znana a priori albo te\u017c od razu rozpoznawalna dla tych, z kt\u00f3rymi si\u0119 styka, czy te\u017c przyjmuje, i\u017c nie jest ona ani znana, ani natychmiast rozpoznawalna4<\/sup>. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z sytuacj\u0105 osoby zdyskredytowanej, w drugim – dyskredytowanej. Jest to wa\u017cna r\u00f3\u017cnica, cho\u0107 zapewne ka\u017cdy nosiciel pi\u0119tna b\u0119dzie mia\u0142 do\u015bwiadczenia zwi\u0105zane z jednym i drugim typem sytuacji.<\/p>\n

Zasadniczo mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy rodzaje pi\u0119tna<\/strong><\/span>. Po pierwsze: brzydot\u0119 cielesn\u0105, czyli rozmaite deformacje fizyczne. Po drugie, wady charakteru przypisywane s\u0142abej woli, nieujarzmionym b\u0105d\u017a nienaturalnym nami\u0119tno\u015bciom, niebezpiecznym, dogmatycznym przekonaniom oraz nieuczciwo\u015bci, o kt\u00f3rych wadach wnioskuje si\u0119 na podstawie takich fakt\u00f3w jak zaburzenia psychiczne, pobyt w wi\u0119zieniu, na\u0142ogi, alkoholizm, orientacja homoseksualna, bezrobocie, pr\u00f3by samob\u00f3jcze, czy te\u017c radykalne zachowania polityczne.<\/p>\n

Trzeci\u0105 odmian\u0105 pi\u0119tna s\u0105 grupowe pi\u0119tna rasy, narodowo\u015bci i wyznania, przekazywane z pokolenia na pokolenie i\u00a0nadaj\u0105ce jednakow\u0105 skaz\u0119 na wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny5<\/sup>.<\/p>\n

Zdaniem E. Goffmana we wszystkich jednak odmianach pi\u0119tna mo\u017cna odnale\u017a\u0107 te same w\u0142a\u015bciwo\u015bci socjologiczne, bowiem w interakcjach spo\u0142ecznych ka\u017cdy nosiciel pi\u0119tna, ze wzgl\u0119du na posiadanie jakiej\u015b odstr\u0119czaj\u0105cej cechy, jest skazany na deprecjonizacj\u0119 innych jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142yby wywrze\u0107 na nas pozytywne wra\u017cenie6<\/sup>.<\/p>\n

Pi\u0119tno spo\u0142eczne<\/strong><\/span> wed\u0142ug Goffmana wyra\u017ca si\u0119 w fakcie modyfikowania naszych antycypacji w stosunku do osoby obci\u0105\u017conej pi\u0119tnem. Autor ten konsekwentnie (kieruj\u0105c si\u0119 otwarcie interakcjonistyczn\u0105 perspektyw\u0105 normatywn\u0105), u\u017cywa neologizmu \u201enormals” jako synonimu okre\u015blenia \u201eosoby normalnej”. Zgodnie z jego koncepcj\u0105 postawa jak\u0105 my \u201enormalsi” mamy do osoby nosz\u0105cej pi\u0119tno oraz dzia\u0142ania, jakie wobec niej podejmujemy s\u0105 zwykle znane (przewidywalne), a wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce ta osoba nie jest w pe\u0142ni cz\u0142owiekiem, stosujemy wobec niej r\u00f3\u017cne praktyki \u201enaznaczaj\u0105ce” (np. akcje spo\u0142eczne), tym samym cz\u0119sto nie\u015bwiadomie zmniejszamy jej szanse \u017cyciowe. Cz\u0119sto te\u017c usprawiedliwiamy nasz\u0105 niech\u0119\u0107 do nosicieli pi\u0119tna, a\u00a0w\u00a0interakcjach z nimi pos\u0142ugujemy si\u0119 pi\u0119tnuj\u0105cymi okre\u015bleniami (np. kaleka, kretyn, recydywista) jako metafor\u01057<\/sup>. Nieraz opieraj\u0105c si\u0119 na tym, \u017ce dana jednostka ma jak\u0105\u015b u\u0142omno\u015b\u0107, jeste\u015bmy sk\u0142onni przypisywa\u0107 jej najrozmaitsze inne wady. Usprawiedliwiamy tak\u017ce to, jak traktujemy \u201enosicieli pi\u0119tna”, poszukuj\u0105c uzasadnie\u0144 naszych postaw, w sytuacjach i zachowaniach os\u00f3b \u201enaznaczonych”.<\/p>\n

1<\/sup>J. Tokarska-Bakir, Wst\u0119p do wydania polskiego, [w:] E. Goffman, Pi\u0119tno. Rozwa\u017cania o zranionej to\u017csamo\u015bci, Gda\u0144sk 2005, s. 16.\r\n\r\n2<\/sup> Ibidem, s. 17.\r\n\r\n3<\/sup> Ibidem, s. 18.\r\n\r\n4<\/sup> E. Goffman, op.cit., s. 34.\r\n\r\n5<\/sup> Ibidem.\r\n\r\n6<\/sup> Por. Ibidem, s. 35.\r\n\r\n7<\/sup> Por. Ibidem, s. 35.<\/pre>\n
\n
Jakie\u017c tu dzia\u0142aj\u0105 mechanizmy…?<\/span><\/p>\n
Ale\u017c najprostsze. Niekt\u00f3rzy z nas nosz\u0105 w sobie pami\u0119\u0107 dzieci\u0144stwa i owe zdarzenia, kiedy komu\u015b dokuczano. Byli\u015bmy wtedy cz\u0119sto \u015bwiadkiem biernym, a wi\u0119c patrz\u0105cym (i zapami\u0119tuj\u0105cym). Mogli\u015bmy by\u0107 ofiar\u0105, ale… mog\u0142o by\u0107 zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n
Czy nie zdarzy\u0142o si\u0119 tak, \u017ce poniewa\u017c znali\u015bmy ju\u017c przykre efekty takowej sytuacji, woleli\u015bmy stan\u0105\u0107 po tej stronie, kt\u00f3ra ich nie do\u015bwiadcza? Jakie\u017c to oczywiste!<\/span> Pozostawali\u015bmy biernymi widzami (ciesz\u0105c si\u0119, \u017ce egzekucja nie nas dotyczy), albo \u2014 znacznie bardziej przebiegle \u2014 opowiadali\u015bmy si\u0119 po stronie oprawcy („swoich” si\u0119 nie rusza). Albo… stawali\u015bmy si\u0119 oprawc\u0105. I nie b\u0119d\u0119 tego ostatniego t\u0142umaczy\u0142, bowiem ka\u017cdy cz\u0142owek potrafi doskonale dedukowa\u0107.<\/p>\n
Do tego, aby wyrwa\u0107 si\u0119 z tego zakl\u0119tego kr\u0119gu, pierwej nale\u017cy zrozumie\u0107 sytuacj\u0119<\/span>. Nast\u0119pnie nale\u017cy poczu\u0107 pierwotny wstyd<\/span>, \u017ce mog\u0142oby si\u0119 by\u0107 krzywdzicielem. Kolejnym krokiem jest zrodzenie si\u0119 potrzeby bycia ratownikiem<\/span>, ale nast\u0119pnym \u2014 trudnym \u2014 przesta\u0107 si\u0119 ba\u0107 w\u0142asnej odwagi<\/span>. A to wi\u0105\u017ce si\u0119 z rezygnacj\u0105 z\u00a0wpuszczania do g\u0142owy natr\u0119tnych my\u015bli akceptuj\u0105cych i uzasadniaj\u0105cych to, co si\u0119 w\u0142a\u015bnie dzieje (bronienie si\u0119 przed wyciszaj\u0105c\u0105 wewn\u0119trzny niepok\u00f3j racjonalizacj\u0105).<\/p>\n
 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ewa Kantowicz „Przeciw stereotypizacji. Ludzka twarz pi\u0119tna w uj\u0119ciu Ervinga Goffmana”, fragm. W: Ewa Kantowicz, Anna Leszczy\u0144ska-Rejchert „Stereotypy w pedagogice, pracy socjalnej i resocjalizacji”; AKAPIT, Toru\u0144 2012 Historia i r\u00f3\u017cne oblicza pi\u0119tna Historia pi\u0119tna si\u0119ga czas\u00f3w przednowo\u017cytnych i wczesnonowo\u017cytnych, kiedy … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":3034,"menu_order":200,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/7027"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7027"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/7027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7036,"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/7027\/revisions\/7036"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.survival.edu.pl\/wp-index.php\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}